پژوهش پرسش ها و هدف ها

يكي از لغزشگاههايي كه بر سر راه پژوهشگر قرار دارد خلط موضوع پژوهش و سوال پژوهش است. موضوع پژوهش فراتر, عامتر و گستردهتر از سوال پژوهش است. از درون موضوع پژوهش ميتوان سوال هاي متعدد و متنوعي را برگزيد. به بيان ديگر, موضوع پژوهش را ميتوان به بخشهاي مختلفي كه هر يك ميتوانند ما را به سوالي رهنمون نمايند تقسيم نمود. از اينرو هر پژوهشگر ميبايستي سيري را از موضوعي كلي به سوالي ويژه, (حداقل در ذهن خود) ترسيم نمايد تا بتواند حد و مرزهاي دقيق سوال خود را مشخص نمايد.

بسيارند دانشجوياني كه بدون طرح سوالي دقيق, به مطالعات نامنظم و پراكندهاي دست ميزنند. مثلا دانشجويي كه در باره سياست خارجي آمريكا كار ميكند بايستي توجه داشته باشد كه سياست خارجي آمريكا خود موضوعي كلي است كه قابل تقسيم به شقوق بسيار است.

بايد توجه داشت كه مطالعات پراكنده در باره موضوعي كلي كه در بخش قبلي به آن پرداختيم بايستي هدفي را دنبال كند و آن هدف عبارتست از رسيدن به يك سوال ويژه, دقيق و شفاف. اين امر مستلزم بازشناسي شقوق مختلف يك موضوع كلي است. شقوقي كه هر يك نيازمند شناسايي و پژوهش مستقلي هستند و پژوهشگر موفق آنست كه از شقوق مختلف يك موضوع بتواند به محدودسازي يك سوال شفاف و مشخص نايل گردد.

پژوهشگر بايستي در بادي امر به اين مهم توجه داشته باشد و بازشناسي جنبههاي مختلف و شقوق متنوع يك موضوع يا يك پديده را وجهه همت خود قرار دهد. بدون انجام اين مهم, پژوهشگر خود را مواجه با انبوهي از مسايل ميبيند كه به نحوي با هم مرتبطند و پژوهشگر مبتدي از سر غفلت به مسايل و شاخههاي مختلفي ميپردازد و در جنگلي از سوالات دائما از شاخهاي به شاخه ديگر حركت ميكند.

بنابراين تفكيك موضوع به شقوق مختلف و محدودسازي كار پژوهش به يك يا چند سوال خاص نياز اصلي و اوليه پژوهش اجتماعي است. پژوهشگر بايستي به طرح سوالات متعددي كه در دامنه ي يك موضوع قابل بررسي هستند بپردازد. هدف اين تلاش فكري و ذهني اين است كه پژوهشگر به تحديد و مرزبندي زمينههاي پژوهش بپردازد و خود را در "زندان" يك سوال بيفكندو براي حل آن پا را از حيطه آن "زندان" فراتر نگذارد. به بيان ديگر, به سوالاتي كه در همسايگي و در نزديكي سوال اصلياش مطرح است حتيالامكان نپردازدو با تعيين و مرزبندي يك قطعه زمين به مهندسي و بناي ساختماني بپردازد و براي ساخت آن به زمينهاي همجوار خود تعدي و تجاوز نكند.